مردم عشایر ایران
نویسنده : پروفسور ریچارد تاپر
ترجمه : سعید مجردی

من در ایران تحقیقاتم را بعنوان دانشجوی علم انسان شناسی در تابستان 1963 در پایان دومین سال تحصیلی شروع کردم. اولین سفرم به میان عشایر شاهسونها را در آذربایجان ایران به ثمر رساندم. پس از دومین سفر در تابستان بعدی برای انجام تحقیقات دکتری وارد اس او اس گردیدم که شامل یک تحقیق میدانی شدید در میان عشایر می شد. علاقه من به ایران توسط دو تن از همکاران دانشگاهی ام در کمبریج شعله ور شد .پیتر اوری مدرس زبان فارسی و سوپروایزر من ادموند لیچ بود که یکبار در میان کردهای عراقی تحقیقاتی را انجام داده بود که (از نظر معیشیتی ) فاصله چندانی با شاهسونها ندارند. شاهسونها عشایر دامدار بودند که در سایبانهای پوشیده از نمد با رمه های گوسفندان و بزها زندگی می کردند و از شتران برای حمل و نقل استفاده می نمودند.

امروزه هزاران خانواده از آنها هنوز این شیوه زندگی را دنبال می کنند. اگر چه بسیاری نیز شتران را ترک گفته و از کامیونها و پیکابها برای حمل استفاده می نمایند. بزودی نظام اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی آنها را کشف کردم که قویا تحت تاثیر دو عامل اصلی قرار داشت ، یکی موقعیت آنها در مرز ایران با روسیه (اتحاد جماهیر شوروری سابق) و اکنون جمهوری آذربایجان و دیگری روابط آنها با این ایالتهای مختلف را در بر داشت.

مطالعاتم در رابطه با شاهسونها بطور عمده در دو بخش مونوگراف و اثنوگراف (قوم نگاری) انتشار یافت 1979 و دیگری در تاریخ عشایر مرزدار ایرانی - که سال گذشته بعنوان بهترین تحقیق سال 2001 توسط وزیر فرهنگ ایرانی شناخته شد.

من همچنین (بین سالهای 1968 و 1972) تحقیقات گسترده ای را در افغانستان و (بین سالهای 1979 و 1984) در ترکیه انجام داده ام . در هر دو مورد نانسی تاپر در کنار من بوده است.(اکنون Lindisfarne). در افغانستان علاقه ام به عشایر دامدار را دنبال کردم . ما در شمال و مرکز کشور به همراه گروهی از پشتوهای دورانی زندگی و کوچ کردیم. در ترکیه ما تمرکز خودمان را بسوی زندگی در شهرهای کوچک استانی تغییر دادیم. مطالعاتمان را در خصوص موضوعات دیگری از قبیل باورهای اسلامی مردم که روزانه انجام می دادند اختصاص دادیم.

در همه این مطالعات میدانی من هرگز ناراحتی های جسمی پیدا نکردم ( و در ترکیه این بیشتر احساس می شد ) اما به همان اندازه تلاش برای بدست آوردن مجوزهای لازم از مقامات محلی برای انجام تحقیقات قوم نگاری که چیزی شبیه بدگمانی بیش از حد و غیرقابل درک بود برای ما وجود داشت.

علاقه ام به ترکیه و افغانستان ادامه یافت ، اما یکبار دیگر در سال 1990 متوجه علاقمندی دوباره خودم به ایران شدم که سفرهای متعددی با همسرم انسان شناس ایرانی (دکتر ) زیبا میرحسینی انجام دادم. امیدوارم دوباره در سال 2003 به ایران برگردیم.

من هنوز خیلی علاقمند به سرنوشت عشایر دامدار و بویژه شاهسونها هستم ، همانطوریکه در کتاب مردم عشایر ایران 2002 منعکس شده است. این کتاب زاییده افکار همکار ویراستار من جان تامپسون می باشد که در حول و حوش تصاویر شگفت انگیز نصراله کسرائیان تمرکز کرده است. بهرحال تحقیقات من به سمت فرهنگ بصری ، مردمی و شهیر و اخیرا سینمای ایرانی تمایل پیدا کرده است .کتاب تازه ویرایش شده دیگر سینمای جدید ایرانی( 2002 ) - از دو کنفرانس اولیه من که در SOAS در این خصوص گرد آورده ام برخاسته است. من همچنین بعنوان یک درس اختیاری در علم انسان شناسی رسانه ای (درجه فوق لیسانس) آنرا تدریس می کنم.

علاقه من به سینما از درگیر شدن طولانی زمان با فیلم قوم نگاری نشات می گیرد. من یک دوربین 8 میلی متری در تابستان 1963 با خودم داشتم و وقتی کارم را در سالهای 66-1965 انجام دادم توسط سوپروایزر خودم کریستوف وون فورر مورد تشویق قرار گرفتم و یک دوربین 16 میلی متری گرفتم.در افغانستان علیرغم تصمیمی که در اول داشتم من نتوانستم هم فیلم بگیرم و هم تحقیق میدانی خودم را انجام دهم. من فقط توانستم یک دوربین 8 میلی متری تهیه کنم که در کابل آنرا پیدا کردم. در ترکیه هم یک دوربین 8 میلی متری گرفتم.

نتایج (از نظر فیلمبرداری )در حد آماتور بود و من مدتها در خاورمیانه در رشته هایی که تدریس کرده ام برای دانشجویانم استفاده می کردم و اکنون متوقف کرده ام. (موضوع تدریس قوم نگاری و در خصوص علم انسان شناسی و فیلم بود).اخیرا اولین دوربین دیجیتالی و ویدیویی خودم را خریده ام. این فاصله را ببینید ( اشاره به داشتن دوربین 8 میلی متری در سالهای دور و اکنون پس از سالها تحقیق داشتن یک دوربین پیشرفته دیجیتالی می باشد).

پروفسور ریچارد تاپر
دانشکده انسان شناسی و جامعه شناسی
استفاده از متن ترجمه با ذکر منبع آزاد است.

منبع : سایت مغان ارس

لیست کتابهای موجود